‘प्रतिमा आणि प्रतिभा’


प्रतिमांचा चुरगळा एकीकडे होत असताना त्याच प्रतिमांपैकी कोणत्यातरी एका प्रतिमेचा आधार घेत जीवन कंठणं म्हणजेच नरकयातना! प्रतिमा अन प्रतिभा दोन परस्परविरोधी संकल्पना… प्रतिभा हे दैवी वरदान तर प्रतिमा हा मानवी शृंगार… प्रतिभा ही स्वच्छंद बागडणारी कविता तर प्रतिमा ही काटेरी कुंपणातील मर्यादित भावना….. प्रतिभा जन्मजात वा पूर्वजन्मांची पुण्याई तर प्रतिमा ही प्रतिभेला मिळालेली कल्हई…. प्रतिभा मुक्त तरी उत्तुंग समाधानाच्या शिखरावर हात धरुन नेणारी सावली तर प्रतिमा प्रतिभेला कैद करण्यासाठी असलेली तटबंदी…. राजकारणातील पक्षापक्षातील भडवेगिरी एकवेळ मान्य पण प्रतिमेसाठी प्रतिभेचा लिलाव करणारी निब्बर चामड्यांची नीचगिरी केवळ अमान्य!! उमललेल्या फुलाला, सुटलेल्या बाणाला आणि उच्चारलेल्या शब्दाला जसे मार्गस्थ व्हावेच लागते नव्हे ते क्रमप्राप्तच असते तसे अन तसेच प्रतिभेला काळाच्या गर्भातून मानवी शरीराच्या संवेदनांतून सूर्याच्या दिशेने व्यक्त व्हावेच लागते… सूर्य कुठल्याही प्रतिमेपेक्षा मोठा ठरतो तसाच कोणताही खरा प्रतिभावंत दिलेल्या प्रतिमेच्या मर्यादा स्पष्ट करणारा ठरतो….

मुक्त हस्त पेरलेल्या चांदण्यांना कधी नियमांचे बंधन आहे का वा कुणी ते कधी तरी देऊ शकेल काय? त्या चांदण्या जशा आहेत तशाच त्यांच्या असण्याचा अर्थ कधी निसर्गाच्या हालचालींशी वा माणसाच्या जगण्यातील घडामोडींशी लावला गेला…. त्यांच्या या अनिर्बंध पसार्‍यातूनही जर का नियमितपणाचा उदय होऊ शकतो तसेच कदाचित नव्हे खात्रीनेच या प्रतिभावंताच्या कल्पनांतून उधळलेल्या गेलेल्या अविष्काराचा नियोजित असा अर्थ लावता येऊ शकतो… अर्थाचा माग घेणे गरजेचे!! प्रतिमांचा शेंदूर लावून प्रतिभावंताला देव करण्यापेक्षा त्याच्या प्रतिभेच्या मर्यादांना आव्हान देऊन जगाच्या पाठीवर या प्रतिभेला मानणारा नवा पंथ उदयाला यावा!! प्रतिभेपासून प्रतिभेला स्फुरण मिळावे.. प्रतिभेपासून प्रतिभेवरील अव्यक्तपणाची धूळ उडावी.. प्रतिभेपासून प्रतिभेचा न भुतो न भविष्यती असा आकाशाच्या कॅनव्हासवर ठसा उमटावा… प्रतिभेपासून खोट्या, बनावट प्रतिभांचे नागवेपण सिद्ध व्हावे… प्रतिभा हाच निकष व्हावा.. प्रतिभा हाच धर्म व्हावा… प्रतिभेचा प्रतिभा हाच पुरावा व्हावा.. जगण्याचा आधार प्रतिभा व्हावा… वर्षानुवर्षे खितपत पडलेल्या भग्न विचारांना प्रतिभेचा परीसस्पर्श व्हावा… परीसापासून आणखी परीस मिळावा… प्रतिभेचा असा सत्कार व्हावा… प्रतिमांचे कोंदण घेण्यापेक्षा प्रतिभा ही उत्कट असावी.. थेट असावी… रक्तातील प्रत्येक तंतुच्या मनामनातील हेलकाव्यांचे प्रतिक असावी… सुंदर नाही तर प्रामाणिक असावी.. भडक असली तरी निर्धोक असावी… भयानक असली तरी सच्ची असावी… विक्षिप्त असली तरी स्वतंत्र असावी….जगाच्या स्वीकृतीसाठी हपापणारी नाही तर बिनदिक्कत जगाच्या नाकावर नाचणारी असावी….

प्रतिमांचे लेप घेऊन जगणारे काफिर कारंज्यातील उधळणार्‍या तुषारांप्रमाणे यत्र तत्र सर्वत्र सापडतील… प्रतिमांच्या आधारे मोठेपणाची व महानतेची भिंत उभारुन स्वतःचे नागवेपण लपवणार्‍यांना काळाच्या धबधब्याखाली नेऊन सत्याचे अन जाणिवांचे असंख्य बोचरे चटके बक्षिसी द्यावे… प्रतिमा ही प्रांजळ असावी.. उदो उदो करण्यासाठी मांडलेल्या बैठकीतील घुंगरु बांधून छुमछुम करुन फुलांप्रमाणे प्रतिमा उधळणारी बाजारबसवी नसावी… ती बाजारबसवी दिलेल्या मोबदल्याशी तरी निष्ठा राखते पण प्रतिमांचा गोफ गळ्यात बांधणारे आजन्म या प्रतिमांचा डबक्यात आकंठ बुडून आयुष्य संपवतात… प्रतिमा असावी पण तिला जीवनाचा सुगंध असावा.. तिला मुक्तछंद असण्याचा आशिर्वाद असावा… बंधनांचा कुजट वास नसावा तर निखळलेल्या तार्‍यासाठी सांत्वनाचा दैवी सूर असावा.. गाभार्‍यातील पिंडीवर होणार्‍या अभिषेकातील लयीचा सात्विक भाव असावा…. घरट्याकडे निघालेल्या पाखराची आर्त साद असावी… पानांवरुन ओघळणार्‍या दवबिंदूचे पावित्र्य असावे… जगण्याच्या वाटेवरल्या वळणातील हक्काचे स्पंदन असावे… प्रतिभेला परमोच्च आनंदासाठी परावृत्त करणारी ओळखीची हाक असावी प्रतिमा!

विसंगत गोष्टींमधून जगणे कुणी टाळू शकत नाही… अंगठ्याने एखाद्या मुंगीला चिरडावे अशा अविर्भावात काळाची बोटं ढगांच्या वर आपल्यासाठी हलत असतीलच! यातूनही त्या काळाला आश्वस्त करायचे असेल वा त्याच्या पटावरुन त्याला भिडायचे असेल तर अंतरंगातील सुप्त प्रतिभेचा ध्यास घेणे हेच एक उत्तर आहे… प्रतिभा खुलणे म्हणजे एका क्षणात आयुष्य जगणे.. एका क्षणात अनेक आयुष्यांशी बांधले जाणे.. अनेकांच्या मनातील संगीतात आपल्या सुरांची बेरीज करणे… दुखर्‍या जखमेवर फुंकर होऊन झुलणे…. एकांतात आयुष्य हरवून गेलेल्या चेहर्‍यांवरील स्मितहास्याची चांदणी… दिलखुलास हसणार्‍या अनेकांशी त्या हास्यात विरघळून जाणे… बाकी काहीच नाही तर आपल्या आयुष्यातील आपलेपणाशी झालेला लगाव होणे म्हणजेच प्रतिभा! या विश्वातील गुमनाम पण शाश्वत संगीतात या प्रतिभेतून समरस होणे म्हणजेच या जन्माचे ऋण फेडणे नाही का??

-निलेश सकपाळ
११-११-२०१४

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: